Trải qua 5 năm gắn bó với viết bài, đi qua từ Sách giáo khoa cũ đến Sách giáo khoa mới, từ những bài giảng thuần viết phấn bảng đến những bục giảng thông minh của kỷ nguyên số, tôi luôn đau đáu một câu hỏi: "Làm thế nào để tri thức không nằm chết trên những trang sách?". Và rồi, cách đây đúng hai ngày, vào sáng ngày 27 tháng 03 năm 2026, tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (GDNN - GDTX) quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã tìm thấy một câu trả lời trọn vẹn, sống động và đầy rạng rỡ. Sự kiện tổ chức Chuyên đề cấp Thành phố liên môn Vật lí – Công nghệ với chủ đề "Ứng dụng môn Vật lí và Công nghệ trong chế tạo mô hình về năng lượng" không chỉ là một buổi sinh hoạt chuyên môn đơn thuần, mà thực sự là một "bản giao hưởng" tuyệt đẹp của tư duy đổi mới, sức sáng tạo vô hạn và tình yêu nước nồng nàn.
PHẦN I: BỐI CẢNH VÀ TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC – KHI GIÁO DỤC LÀ SỨ MỆNH TIÊN PHONG
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang định hình lại mọi mặt của đời sống xã hội, giáo dục Việt Nam đang đứng trước một khúc quanh lịch sử. Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 ra đời với một triết lý cốt lõi: Chuyển đổi mạnh mẽ từ nền giáo dục truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh. Nói một cách dễ hiểu, chúng ta không chỉ cần những học sinh "thuộc bài", mà quốc gia cần những công dân biết "làm bài" trong trường đời, biết vận dụng lý thuyết vào thực tiễn để giải quyết các bài toán của nhân loại.
Đứng trước yêu cầu mang tính lịch sử đó, khối Giáo dục thường xuyên thường bị xã hội mang một định kiến vô hình là "kém thế" hơn so với khối THPT công lập. Thế nhưng, Kế hoạch số 58/KH-GDNNTXGV do Giám đốc Trung tâm GDNN - GDTX quận Gò Vấp – ông Phạm Minh Tùng ký duyệt ngày 27/02/2026, đã đập tan hoàn toàn định kiến ấy. Bằng sự quyết đoán và tầm nhìn chiến lược, Ban Giám đốc Trung tâm cùng Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Phan Thanh Trà và tập thể sư phạm đã dũng cảm nhận lấy ngọn cờ tiên phong: Đăng cai tổ chức một Chuyên đề STEM cấp Thành phố.
Mục tiêu của Kế hoạch vô cùng rõ ràng và sắc sảo: Triển khai hiệu quả phương pháp dạy học STEM, xây dựng môi trường để giáo viên Vật lý và Công nghệ trên địa bàn Thành phố trao đổi kinh nghiệm, và quan trọng nhất là "Lan tỏa tư duy STEM: Khơi dậy niềm đam mê khoa học, kỹ thuật ở học sinh; giúp các em hiểu rõ mối liên hệ giữa các định luật Vật lý lý thuyết với các ứng dụng công nghệ thực tiễn".
Đây không phải là một khẩu hiệu suông. Toàn bộ tiến trình từ giai đoạn 1 (xây dựng giáo án) đến giai đoạn 5 (tổ chức chính thức) đã được chuẩn bị với một sự chuyên nghiệp đáng kinh ngạc, quy tụ sự đóng góp của mọi bộ phận từ giáo viên bộ môn, quản trị (Phạm Hoàng Tuấn Định), văn thư (Nguyễn Thị Phương Thục), đến các tổ bảo vệ, phục vụ.
PHẦN II: KHÚC TRÁNG CA MỞ MÀN – NƠI KHOA HỌC BẮT RỄ TỪ LÒNG YÊU NƯỚC
Đúng 08h00 sáng ngày 27/03/2026, tại khuôn viên Trung tâm (phường An Hội Đông, TP.HCM), dưới tiết trời rực rỡ của những ngày cuối tháng 3 lịch sử, không khí đã thực sự bùng nổ. Không gian vận động trường được thiết kế mở, đón ánh sáng tự nhiên, với hàng trăm đại biểu là Cán bộ quản lý, giáo viên bộ môn Vật lí, Công nghệ từ các Trung tâm GDNN - GDTX trên toàn Thành phố cùng đông đảo các em học viên tham dự.
Trên sân khấu được trang hoàng trang trọng với phông nền xanh thẫm, một nhóm năm nữ sinh trong tà áo dài truyền thống cách tân, thướt tha trình diễn tiết mục múa quạt lụa và nón lá. Điểm nhấn chói lọi nhất là chiếc nón lá được sơn hình lá cờ đỏ sao vàng rực rỡ. Trên màn hình LED lớn phía sau, dòng chữ chói lọi hiện lên: "KIẾP SAU VẪN LÀ NGƯỜI VIỆT NAM".
Bạn thấy đấy, đây là một chuyên đề về Vật lý và Công nghệ, về năng lượng tái tạo, về tương lai số. Nhưng Ban tổ chức đã vô cùng tinh tế và sâu sắc khi mở đầu bằng một thông điệp mang đậm hồn cốt dân tộc. Giáo dục năng lực cốt lõi không bao giờ tách rời giáo dục tư tưởng, chính trị. Trước khi trở thành những kỹ sư toàn cầu, các em phải là những người Việt Nam mang trong mình niềm tự hào dân tộc.
Ánh mắt chăm chú, những tràng pháo tay rào rào của các vị đại biểu, các thầy cô giáo và các em học viên bên dưới (những người đang đội trên đầu những chiếc vương miện giấy tự làm vô cùng đáng yêu) đã minh chứng cho sự thành công tuyệt đối của phần "khởi động" này. Cảm xúc trào dâng, thiêng liêng và đầy hứng khởi đã tạo đà hoàn hảo cho một buổi sáng làm việc trí tuệ.
PHẦN III: KHÔNG GIAN TRIỂN LÃM – KHI HỌC SINH LÀ NHỮNG "KỸ SƯ NHÍ" TÀI BA
Bước qua lăng kính nghệ thuật, tiến vào khu vực mà Ban tổ chức gọi là "Đại tiệc của trí tuệ" - Khu vực trưng bày sản phẩm STEM. Kế hoạch yêu cầu sản phẩm phải đảm bảo tính khoa học, sư phạm, thực tiễn và đồng bộ. Và những gì hiện diện trên các bàn trưng bày đã vượt xa sự mong đợi của một người khó tính.
Hàng loạt mô hình được chế tác tinh xảo bằng vật liệu tái chế, vật liệu thân thiện với môi trường (que kem, bìa carton, chai nhựa, gỗ MDF) kết hợp với các linh kiện điện tử cơ bản. Mỗi mô hình là một thông điệp xanh về bảo vệ trái đất.
Tôi dừng chân rất lâu trước mô hình của Nhóm 2 - Lớp 10B2 mang tên "Năng Lượng Tái Tạo Phong - Quang Năng". Một tấm bảng thông tin (poster) được thiết kế cực kỳ chuyên nghiệp bằng phần mềm đồ họa, in màu rõ nét, ghi rõ danh sách các thành viên: Hoàng Giang, Mỹ Uyên, Thanh Thảo, Minh Nhật, Văn Đạt... Mô hình là một hệ sinh thái nông thôn thu nhỏ tuyệt đẹp: Có "Nhà Gỗ & Cối Xay Gió Với Sự Góp Mặt Quang Năng", có "Chuồng Lợn Với Sự Góp Mặt Phong Năng".
Các em đã ứng dụng xuất sắc nguyên lý: biến đổi quang năng thành điện năng qua tấm pin mặt trời để thắp sáng đèn LED và quay mô tơ cánh quạt. Bàn tay tài hoa của các em đã nặn ra những củ cà rốt, những chú cừu bằng đất sét, cắt dán cỏ nhân tạo tỉ mỉ đến từng mi-li-mét. Tuyên ngôn của nhóm được ghi trang trọng dưới tấm bảng: "Vật lý không chỉ là một môn khoa học, mà còn là một cách nhìn thế giới". Thật là một tư duy trưởng thành và sâu sắc!Cạnh đó, một mô hình khác gây ấn tượng mạnh với "Ứng dụng nước làm phát điện, mô hình nông trại".
Các học viên đã sử dụng một chai nhựa lớn làm bồn chứa nước trên cao, tận dụng thế năng của nước chảy xuống để làm quay tuabin (được chế từ nắp chai và thìa nhựa), từ đó tạo ra dòng điện thắp sáng. Phía sau mô hình này là tấm backdrop đỏ rực trích dẫn lời Bác Hồ kính yêu: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không... chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu". Thực tiễn học tập gắn liền với lý tưởng phụng sự tổ quốc được thể hiện không thể sinh động hơn.
PHẦN IV: TIẾT DẠY MINH HỌA – HƠI THỞ CỦA LỚP HỌC THẾ KỶ 21
Trọng tâm của Chuyên đề diễn ra từ 08h30 đến 09h30: Tiết dạy minh họa tích hợp liên môn Vật lý (các định luật về Lực, áp suất, điện...) và Công nghệ (Thiết kế, lắp ráp).
Không khí của tiết học này hoàn toàn phá vỡ khuôn mẫu bục giảng - bục nghe truyền thống. Thay vào đó là một môi trường tương tác đa chiều. Giữa hàng ghế đại biểu và học viên, tôi bắt gặp hình ảnh một thầy giáo (trong màu áo trắng đồng phục của Trung tâm, đầu đội vương miện "Sóng Xanh") tay cầm micro, ánh mắt sáng ngời, đang trực tiếp hướng dẫn, khơi gợi vấn đề cho các nhóm học sinh.
Xung quanh thầy, các em học viên (đeo kính cận, gương mặt toát lên vẻ trí thức, tò mò) đang vây quanh, ánh mắt tập trung cao độ, trên tay một nữ sinh còn cầm lá cờ Tổ quốc nhỏ. Không có khoảng cách giữa người dạy và người học. Người thầy lúc này, đúng như triết lý của GDPT 2018, đã lùi lại phía sau để đóng vai trò là "người tổ chức, định hướng", nhường "sân khấu" tư duy cho học trò kiến tạo kiến thức.
Một trong những khoảnh khắc làm bừng sáng góc máy ảnh của tôi là lúc các em học viên tham gia phần "Thử nghiệm và Đánh giá". Đội "Kỹ Sư Nhí" đồng loạt giơ lên những tấm thẻ vuông có in các mã QR/hình khối đen trắng trừu tượng. Đối với những ai am hiểu về công nghệ giáo dục hiện đại, đây chính là việc ứng dụng hệ thống thẻ Plickers – một công cụ đánh giá trắc nghiệm trực quan, tức thời bằng cách quét camera điện thoại. Chỉ bằng một động tác giơ thẻ, giáo viên lập tức thu thập được đáp án của toàn bộ học viên trong tích tắc, đưa ra biểu đồ thống kê mức độ hiểu bài ngay trên màn hình.
Các em học viên cười vô cùng tươi tắn, tự tin rạng ngời khi giơ tấm thẻ của mình. Đó là nụ cười của niềm vui học tập thực sự, khi công nghệ xóa nhòa đi sự khô khan của những bài kiểm tra trên giấy.
Tiếp nối là phần thuyết trình bảo vệ dự án (vận hành mô hình). Các em học viên đã rũ bỏ hoàn toàn sự rụt rè thường thấy.
Ở nhóm "Sóng Xanh", hai nữ sinh bước lên bục. Một em tay cầm micro dõng dạc thuyết minh, tay kia điều chỉnh hệ thống van của tháp nước bằng nhựa, chỉ ra cách nước chảy làm quay động cơ. Bạn nữ còn lại đứng bên cạnh hỗ trợ, tư thế vô cùng tự tin, đĩnh đạc.
Ở nhóm "Nắng Mới", một nam sinh và một nữ sinh cùng đứng bên ngôi nhà màu hồng có mái nhà là tấm pin năng lượng mặt trời khổng lồ. Em nữ sinh tay cầm bút laser (pointer), vừa thuyết trình vừa chỉ lên màn hình chiếu các thành phần linh kiện: "Mạch chuyển đổi nguồn chính phụ, Mạch sạc cho pin dự trữ, Pin dự trữ, Mạch cảm biến ánh sáng...". Giọng nói rành mạch, logic phản biện sắc sảo, phong thái không khác gì những sinh viên đại học đang bảo vệ đồ án tốt nghiệp, hay những người khởi nghiệp đang "gọi vốn" trước các nhà đầu tư.
PHẦN V: THẢO LUẬN VÀ CHIA SẺ – TẦM VÓC CỦA MỘT CHUYÊN ĐỀ CẤP THÀNH PHỐ
Từ 09h30 đến 11h00 là thời gian dành cho các nhà sư phạm. Đại diện nhóm giáo viên trình bày về phương pháp tích hợp liên môn, theo đúng Kế hoạch: "Sự phối hợp giữa giáo viên Vật lý và Công nghệ phải nhịp nhàng, đảm bảo các khâu từ lên ý tưởng, chế tạo đến thuyết trình tạo thành một thể thống nhất, không bị rời rạc".
Đại biểu từ các trung tâm bạn trên địa bàn Thành phố đã đóng góp ý kiến sôi nổi. Họ mổ xẻ những khó khăn khi triển khai STEM tại cơ sở: kinh phí từ đâu? chuẩn bị vật liệu thế nào cho an toàn? phân bổ thời lượng 45 phút/tiết ra sao để học sinh đủ thời gian làm mô hình? Và chính thực tiễn thành công rực rỡ từ sự kiện sáng nay của Gò Vấp đã trở thành câu trả lời đanh thép và thuyết phục nhất: Khi có tâm huyết, sự phân công khoa học, và biết dựa vào sức sáng tạo của chính học trò, mọi rào cản đều có thể bị phá vỡ. Việc chuẩn bị đã được ráo riết thực hiện từ đầu tháng 2 (Giai đoạn 1) đến cuối tháng 3 (Giai đoạn 5), minh chứng cho sự lao động miệt mài, bền bỉ của tập thể sư phạm nơi đây.
PHẦN VI: NỤ CƯỜI THÀNH QUẢ VÀ NHỮNG VƯƠNG MIỆN CỦA TRÍ TUỆ
Đỉnh cao của cảm xúc là lúc Lễ tổng kết và trao quà diễn ra. Bức ảnh chụp lại khoảnh khắc này là một kiệt tác của báo chí giáo dục. Trên phông nền màn hình LED rực sáng pháo hoa chiến thắng, ba em học sinh xuất sắc nhất – đại diện cho các nhóm "Nắng Mới", "Kỹ Sư Nhí", "Sóng Xanh" – ôm trên tay những món quà được bọc giấy bóng kính cẩn thận, lấp lánh.
Trên đầu các em là những chiếc vương miện giấy tự làm, biểu tượng cho sự "đăng quang" của tri thức và sự nỗ lực.
Những chiếc vương miện mang tên "Nắng Mới" - tượng trưng cho ánh sáng của tri thức mới mẻ; "Sóng Xanh" - khát vọng về một môi trường bền vững; "Kỹ Sư Nhí" - ước mơ về những bàn tay kiến thiết đất nước. Đó không chỉ là đồ trang trí, đó là sự tôn trọng sâu sắc mà Ban tổ chức dành cho người học, đặt học sinh vào đúng vị trí trung tâm của mọi hoạt động giáo dục.
LỜI KẾT: TỪ MỘT GÓC GÒ VẤP, NHÌN VỀ TƯƠNG LAI GIÁO DỤC NƯỚC NHÀ
Khép lại 3 giờ đồng hồ của buổi Chuyên đề cấp Thành phố, bước ra khỏi Trung tâm GDNN - GDTX quận Gò Vấp khi mặt trời đã đứng bóng, lòng tôi mang một niềm hân hoan kỳ lạ.
Về mặt chuyên môn, sự kiện này là một cú hích cực kỳ quan trọng, chuẩn hóa quy trình dạy học STEM, khẳng định năng lực chuyên môn vững vàng của đội ngũ giáo viên Trung tâm.
Nó chứng minh rằng phương pháp liên môn Vật lí - Công nghệ không phải là điều xa vời, mà hoàn toàn có thể hiện thực hóa bằng những vật liệu rẻ tiền, gần gũi, dưới sự dẫn dắt thông minh của người thầy.
Về mặt tinh thần và tư tưởng chính trị, chuyên đề đã làm xuất sắc nhiệm vụ rèn luyện phẩm chất cho học viên. Các em không chỉ học cách nối một mạch điện, mà còn học cách làm việc nhóm, cách tư duy logic, cách bảo vệ môi trường, và trên hết, qua màn múa "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam", các em được tưới tắm tình yêu quê hương đất nước. Giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên đã chứng minh được vị thế vững chắc của mình, là cái nôi đào tạo ra những công dân "hồng thuyên, chuyên sâu", đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ngọn lửa sáng tạo được thắp lên từ Gò Vấp ngày 27/03/2026 sẽ lan tỏa mạnh mẽ ra toàn bộ hệ thống giáo dục của Thành phố mang tên Bác. Những em học viên, những "kỹ sư nhí" rụt rè ngày hôm qua, nhờ những bệ phóng tuyệt vời như thế này, ngày mai sẽ sải cánh bay cao, mang theo năng lượng của "Nắng Mới", của "Sóng Xanh" để dệt nên một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Xin tri ân Ban Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Gò Vấp, xin cảm ơn những người thầy, người cô thầm lặng đứng sau cánh gà (từ cô tạp vụ Bích, Hoa sắp xếp bàn ghế; đến thầy Hậu, thầy Minh dựng sân khấu; hay quản trị viên Tuấn Định với những góc máy quay phim ghi lại lịch sử). Các vị đã cùng nhau viết nên một bài ca giáo dục tuyệt đẹp giữa lòng thành phố!
a=1